📖 1. GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ TANIMI VE TEMELLERİ Aç/Kapa
💰 GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ TANIMI
GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ;
Yükümlünün gümrük vergilerini ödemesi zorunluluğunu ifade eder.
🔑 KABUL EDİLEBİLİR KAYIPLAR
Aşağıdaki durumlar kanıtlandığında gümrük yükümlülüğü doğmaz:
| Kayıp Türü | Kanıtlama Belgesi | Veren Makam |
|---|---|---|
| 1. Genel Telef/Kayıp | Gümrüğün izninden kaynaklanmayan hallerde, eşyanın telef olması veya kaybı | MAHKEME KARARI ile kanıtlanır |
| 2. Suçüstü Hırsızlık | SUÇÜSTÜ ŞEKLİNDEKİ HIRSIZLIKLAR | Hazırlık tahkikatı üzerine Cumhuriyet Savcılığınca verilen belge |
| 3. Doğal Afet vb. | Hasar, telef veya kayıp herkesçe bilinen ve duyulan olaylar yüzünden | EN BÜYÜK MÜLKİ İDARE AMİRİ tarafından verilen belge |
• Deprem → Valilik belgesi
• Hırsızlık → Savcılık belgesi
• Yangın (doğal) → Mahkeme kararı
📥 2. İTHALATTA GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ DOĞAR (GK 182-188) Aç/Kapa
✅ NORMAL İTHALAT (GK 182)
🎯 Uygulama Alanı
Serbest Dolaşıma giriş rejimi ile Kısmi muafiyetli geçici ithalat rejiminde gümrük yükümlülüğü doğar.
| Yükümlü Türü | Açıklama |
|---|---|
| Ana Yükümlü | YÜKÜMLÜ, beyan sahibidir |
| Dolaylı Temsil | DOLAYLI TEMSİL DURUMUNDA, hesabına gümrük beyanında bulunulan kişi de yükümlüdür |
| Temsilci Sorumluluğu | TEMSİLCİNİN YÜKÜMLÜLÜĞÜ; Beyanda kullanılan verilerin yanlış olduğunu bildiği veya mesleği icabı ve mutat olarak bilmesi gerektiği durumlarla sınırlıdır |
📅 Yükümlülük Başlangıcı
- SDG: SDG beyannamesinin tescil tarihinde BAŞLAR
- Kısmi Muafiyetli Geç.İth: Kısmi muafiyetli geç. İth. Bey. tescil tarihinde BAŞLAR
🚫 KANUNA AYKIRI GİRİŞ (GK 183)
Aşağıdaki durumlarda gümrük yükümlülüğü doğar:
- Eşyanın, KANUNA AYKIRI ŞEKİLDE TGB'ye girmesi
- Serbest bölgede bulunan eşyanın, Kanuna aykırı olarak Gümrük Bölgesinin başka bir yerine gitmesi
👥 YÜKÜMLÜLER
- Kanuna aykırı olarak girişini gerçekleştiren kişiler
- İştirak eden kişiler
- Girişin kanuna aykırı olduğunu bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişiler
- Eşyayı elde eden veya elinde bulunduran kişiler
👁️ GÜMRÜK GÖZETİMİNDEN ÇIKARMA (GK 186)
GÜMRÜK GÖZETİMİ altındaki eşyanın, kanuna aykırı olarak gümrük gözetimi dışına çıkarılması halinde yükümlülük doğar.
👥 YÜKÜMLÜLER
- Gümrük gözetiminden çıkaran kişiler
- İştirak eden kişiler
- Gümrük gözetiminden çıkarılmış olduğunu bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişiler
- Eşyayı elde eden veya elinde bulunduran kişiler
🎯 Sonuç: İthalat vergilerinin ödenmesi halinde beyana gerek görülmeksizin eşya serbest dolaşımda sayılır.
🏪 SERBEST BÖLGEDE TÜKETİM/KULLANIM (GK 187)
SERBEST BÖLGEDE bulunan eşyanın,
Kanuna aykırı olarak tüketilmesi veya kullanılması halinde yükümlülük doğar.
Eşyanın kaybolması ve bu kaybın kanıtlanamaması halinde,
eşya serbest bölgede tüketilmiş veya kullanılmış sayılır.
👥 YÜKÜMLÜLER
- Eşyayı tüketen veya kullanan
- İştirak eden
- Tüketimin veya kullanımın Kanuna aykırı olduğunu bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişiler
❓ BİLİNMEYEN KULLANICI
Bu kişiler bilinmiyorsa gümrükçe BİLİNEN EN SON KULLANICISI, vergileri ödemekle yükümlüdür.
🎯 Sonuç: İthalat vergilerinin ödenmesi halinde beyana gerek görülmeksizin eşya serbest dolaşımda sayılır.
📤 3. İHRACAT GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ (GK 191-193) Aç/Kapa
📤 NORMAL İHRACAT YÜKÜMLÜLÜĞÜ (GK 191)
İHRACAT vergilerine tabi eşyanın BEYANNAME kapsamında TGB DIŞINA ihraç edilmesi halinde, yükümlülük doğar.
🚫 BEYANSIZ İHRACAT (GK 192)
İHRACAT vergilerine tabi eşyanın BEYANDA BULUNULMAKSIZIN TGB DIŞINA çıkartılması halinde, gümrük yükümlülüğü doğar.
👥 YÜKÜMLÜLER
Aşağıdaki kişiler VERGİLERDEN SORUMLUDUR:
- Eşyayı TGB DIŞINA çıkaran
- Bu fiile iştirak eden
- Beyanda bulunulması gerektiğini bildiği veya bilmesi gerektiği halde bulunmayan kişiler
⚡ MUAFİYET ŞARTLARINA AYKIRILIK (GK 193)
Eşyanın TGB DIŞINA İHRACAT vergilerinden TAM VEYA KISMİ MUAFİYETE tabi tutularak çıkmasına ilişkin hükümlere uyulmaması halinde, yükümlülük doğar.
🚫 YASAKLAMA/KISITLAMA (GK 188)
İthali ve ihracı YASAKLAMA veya KISITLAMAYA tabi eşya için de gümrük yükümlülüğü DOĞAR.
📅 4. GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN BAŞLADIĞI TARİH (GK 189) Aç/Kapa
📊 VERGİ ORANI BELİRLEME
Bir eşyaya uygulanacak ithalat veya ihracat VERGİLERİ TUTARI,
Bu eşyaya ilişkin yükümlülüğün BAŞLADIĞI tarihteki VERGİ ORANLARI ve DİĞER VERGİLENDİRME UNSURLARINA
göre belirlenir.
❓ TARİH TESPİT EDİLEMEZSE
🔍 Tespit Zorluğu
Yükümlülüğün başladığı TARİHİ KESİN OLARAK TESPİT ETMENİN MÜMKÜN OLMADIĞI hallerde:
📅 VARSAYILAN TARİH
Gümrük idarelerinin bu eşya için bir gümrük yükümlülüğü BAŞLADIĞI SONUCUNA VARDIKLARI TARİHTİR.
🔙 DAHA ESKİ TARİH TESPİTİ
Yükümlülüğün DAHA ÖNCEKİ BİR TARİHTE BAŞLADIĞINI TESPİT ETMELERİ HALİNDE,
Elde edilen bilgilere göre EN ESKİ TARİHTEKİ vergi oranları ve diğer vergilendirme unsurlarına
istinaden tespit edilir.
💸 FAİZ UYGULAMASI
Beyan sahibinin hatalı beyanı sonucu HİÇ ALINMADIĞI veya NOKSAN ALINDIĞI tespit edilen GÜMRÜK VERGİLERİNE:
📊 Faiz Hesaplama
- Yükümlülüğün BAŞLADIĞI TARİH ile VERGİLERİN KESİNLEŞTİĞİ TARİH arasındaki süre için
- 6183 sayılı Kanunun 51. maddesine göre tespit edilen gecikme zammı oranında FAİZ uygulanır
- Vergilerin kesinleşmesinden önce ödenmek istenmesi durumunda FAİZ, Ödeme tarihine kadar hesaplanarak VERGİLER İLE BİRLİKTE tahsil edilir
Yükümlülük başlangıcı: 1 Ocak 2024
Vergi kesinleşme: 1 Haziran 2024
Süre: 5 ay → 5 ay boyunca gecikme zammı faizi uygulanır
🔄 5. TELAFİ EDİCİ VERGİ (GK 194) Aç/Kapa
🔄 TELAFİ EDİCİ VERGİ SİSTEMİ
🎯 Uygulama Alanı
Türkiye'nin taraf olduğu anlaşma hükümlerine göre DAHİLDE İŞLEME REJİMİ altında elde edilen Türk menşeli eşyanın anlaşmalara taraf ülkelere ithalinde, (Bizim ihracatımız)
📋 Koşul
Tercihli tarife uygulamasından yararlanmasının, bünyelerinde bulunan serbest dolaşımda olmayan eşyanın ithalat vergilerinin ödenmesi ve buna ilişkin belgelerin onaylanması koşuluna bağlı olması halinde, İTHALATA ilişkin bir YÜKÜMLÜLÜK DOĞAR.
⚠️ GERİ ÖDEME SİSTEMİ İSTİSNASI
GERİ ÖDEME SİSTEMİNDEN yararlanan eşya için YÜKÜMLÜLÜK DOĞMAZ ve bu durumda ödenmiş İTHALAT VERGİLERİ GERİ VERİLMEZ.
📅 TELAFİ EDİCİ VERGİ KURALLARI
| Kural | Açıklama |
|---|---|
| 2. Başlangıç | Gümrük Yükümlülüğü, İHRACAT BEYANNAMESİNİN TESCİL EDİLDİĞİ TARİHTE BAŞLAR |
| 3. Vergi Hesaplama | İthalat Vergileri, İHRACAT BEYANNAMESİNİN tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurlarına göre hesaplanır |
| 3. Önceden İhracat | ÖNCEDEN İHRACAT İŞLEMİNDEN SONRA İTHALAT YAPILMASI durumunda, ÖNCEDEN İHRACAT BEYANNAMESİNİN tescil tarihindeki vergi oranına göre hesaplanarak, Önceden ihracata tekabül eden İTHALATIN YAPILMASI ESNASINDA ÖDENİR |
⏰ ÖDEME SÜRESİ VE GECİKME ZAMMI
📅 Ödeme Süresi
ÖDENMESİ GEREKEN İTHALAT VERGİLERİNİN eşyanın TGB DIŞINA ÇIKTIĞI TARİHE KADAR ödenmesi zorunludur.
💸 Gecikme Zammı
Bu tarihten SONRA ödenen ithalat vergileri için ayrıca bu tarih itibarıyla GECİKME ZAMMI uygulanır.
🔄 MAHSUP İŞLEMİ
DİR kapsamında bir ihracat beyannamesine ilişkin FAZLA ÖDENEN ithalat vergilerinden aynı izin kapsamında başka bir ihracat beyannamesine ilişkin EKSİK ÖDENEN ithalat vergilerine MAHSUP İŞLEMİ YAPILMASINA ilişkin usul ve esasları belirlemeye CUMHURBAŞKANI yetkilidir.
✅ MAHSUP SONRASI AVANTAJLAR
Mahsup işlemi sonrasında ödenmesi gereken ithalat vergilerinin
TAMAMININ ÖDENMİŞ OLMASI HALİNDE:
• Dördüncü fıkra hükümleri uygulanmaz (gecikme zammı yok)
• 234. maddenin beşinci fıkrası hükümleri uygulanmaz (TEV cezası yok)
✅ 6. GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜ ETKİLEMEYECEK HALLER Aç/Kapa
✅ YÜKÜMLÜLÜK DOĞMAYAN 6 DURUM
| Durum | Açıklama |
|---|---|
| a) Süre Aşımı | Eşyanın GOBİK'lerden birine tabi tutulması için VERİLEN SÜRENİN AŞILMASI |
| b) Transit Süre Aşımı | TRANSİT REJİMİNE tabi eşyanın varış gümrüğüne sunulması için verilen süre aşılarak ilgili idareye sunulması |
| c) İzinsiz Elleçleme | Gümrükten İZİN ALINMAKSIZIN EŞYANIN ELLEÇLEMEYE tabi tutulması |
| ç) Farklı Kullanım | GEÇİCİ İTHALAT rejiminde, eşyanın izin belgesinde gösterilenden FARKLI BİR ŞEKİLDE KULLANILMASI |
| d) Farklı Yer | Eşyanın geçici depolamaya veya bir rejime tabi tutulması durumunda, GÜMRÜĞÜN İSTEĞİ ÜZERİNE ARZ EDİLEBİLECEK DURUMDA OLMASI ŞARTIYLA izin belgesinde gösterilenden FARKLI ŞEKİLLERDE ve YERLERDE BULUNMASI |
| e) Gerekli İşlem Yapılmadan Çıkarma | Eşyanın geçici depolamaya veya bir rejime tabi tutulması durumunda, GEREKLİ İŞLEMLER YAPILMADAN TGB'DEN ÇIKARILMASI veya SERBEST BÖLGEYE KONULMASI |
🔄 NİHAİ KULLANIM DEVİR İSTİSNASI
📋 f) Özel Durum
Eşyanın NİHAİ KULLANIMI NEDENİYLE, indirimli veya sıfır vergi oranından yararlanarak işlem görmesi durumunda, amaçlanan kullanıma tabi tutulmadan önce:
✅ Devir Şartları
- Eşyanın DEVREDENİN stok kayıtlarında olması
- DEVREDİLENİN söz konusu eşyanın izin hak sahibi olması
- Eşyanın GÜMRÜK İDARELERİNE BİLDİRİLMEDEN DEVREDİLMESİ
Bu şartlar altında devir işlemi gümrük yükümlülüğü doğurmaz.
A firması %0 vergiyle ithal etti (eğitim amaçlı).
B firmasına devretmek istiyor (B de eğitim amaçlı kullanacak).
→ Gümrüğe bildirmeden devredebilir, yükümlülük doğmaz.
🏁 7. GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜNÜN SONA ERMESİ (GK 195) Aç/Kapa
🏁 YÜKÜMLÜLÜK SONA ERME HALLERİ
GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ aşağıdaki hallerde sona erer:
| Sıra | Durum | Açıklama |
|---|---|---|
| a) | Vergilerin kaldırılması | Vergilerin kaldırılmasına karar verilmesi |
| b) | Vergi Ödemesi | Vergilerin ödenmesi |
| c) | Beyan İptali | Beyannamenin iptal edilmesi |
| d) | Rejim Kapsamında İmha/Terk | • Eşyanın Teslimden önce zapt ve müsadere veya İmha edilmesi • Eşyanın 164. Madde uyarınca imha veya terk edilmesi • Doğal özellikleri / beklenmeyen hal nedeniyle telef veya kaybı |
| e) | Müsadere | Eşyanın kanuna aykırı girişi nedeniyle müsadere edilmesi |
🔄 GÜMRÜK İŞLEMLERİNİN BİTİRİLMESİ
Gümrük işlemleri aşağıdaki yollarla bitirilir:
✅ OLUMLU BİTİRME
- Vergilerin Kaldırılması
- Vergilerin Ödenmesi
- Vergilerin Teminata bağlanması
- Beyannamenin iptal edilmesi
⚠️ OLUMSUZ BİTİRME
- Eşyanın gümrüğe terk edilmesi
- Eşyanın İmhası
- Eşyanın Müsadere edilmesi
📉 SERBEST DOLAŞIM STATÜSÜNÜ KAYBETME
Serbest dolaşımda bulunan eşya aşağıdaki hallerde statüsünü kaybeder:
| Durum | Açıklama |
|---|---|
| a) Beyan İptali | Serbest dolaşıma giriş beyannamesinin İPTAL EDİLMESİ |
| b) DİR Geri Ödeme | Geri ödeme sisteminin uygulandığı dahilde işleme rejimi çerçevesinde işlendikten sonra ihraç edilen eşyaya ilişkin vergilerin GERİ VERİLMESİ VEYA KALDIRILMASI |
| c) Kusurlu Eşya | Eşyanın kusurlu veya satış sözleşmesi hükümlerine uygun olmaması nedeniyle, vergilerin GERİ VERİLMESİ VEYA KALDIRILMASI |
| d) Uluslararası Anlaşma | Türkiye'nin taraf olduğu Uluslar arası anlaşmalar uyarınca eşyanın ihracına, geri gönderilmesine veya GOBİK'E tabi tutulması nedeniyle vergilerin GERİ VERİLMESİ VEYA KALDIRILMASI |
💊 ÖZEL DURUMLAR
🚫 YÜKÜMLÜLÜK DOĞMAYAN ÖZEL EŞYA
Sahte paralar ile ekonomik dolaşıma girmeyen narkotik uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin TGB'ye kanuna aykırı olarak girmesi halinde, kaçakçılık ve diğer ceza koyan kanun hükümlerine göre işlem yapılacağından, GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ DOĞMAZ.
⚖️ Cezai Hükümler
Cezai hükümler koyan kanunlar gereğince, gümrük vergilerinin ceza tespitine esas olması veya cezai kovuşturmaların gümrük yükümlülüğünün varlığına bağlı olması hallerinde, GÜMRÜK YÜKÜMLÜLÜĞÜ DOĞMUŞ SAYILIR.
📊 TEV CEZA SİSTEMİ (GK 234/5)
TEV kapsamında ödenmesi gereken ithalat vergilerinin öngörülen tarihe kadar hiç ödenmemiş veya eksik ödenmiş olduğunun GÜMRÜK İDARELERİNCE tespit edildiği durumda:
💰 Ceza ve Faiz
Söz konusu vergi:
- FAİZİ İLE BİRLİKTE TAHSİLİNİN yanı sıra
- Bu VERGİLERİN DÖRTTE BİRİ tutarında para cezasına hükmedilir
✅ Kendi İhbar İstisnası
TEV'in YÜKÜMLÜSÜNCE gümrük tespit etmeden önce bildirilmesi durumunda BU CEZAYA HÜKMEDİLMEZ.
Eksik ödenen vergi: 10.000 TL
Faiz: 2.000 TL
Ceza: 10.000 × 1/4 = 2.500 TL
Toplam: 10.000 + 2.000 + 2.500 = 14.500 TL